ŞİİRDİR GÖZYAŞI
  Halk Edebiyatı
 
TÜRK HALK EDEBİYATI
1         İslamiyet’ten günümüze kadar kesintisiz gelen bir edebiyattır.
2          Halk içinde yetişmiş ozanları icra ettiği bir edebiyattır.
3         Temelinde sözlü bir gelenek vardır.
4          Dili sadedir.
5         Dörtlük ve yarım kafiye esaslıdır.
6         Hece ölçüsü kullanılmıştır.
7          Halkın dertlerini, sevinçlerini, her türlü duygularını işlemektedir.
8          Bu edebiyatı genellikle “aşık”adı verilen sazlarıyla yazdıklarını besteleyip köy köy dolaşan ozanlar icra etmiştir.
9         Koşma, destan, semai, varsağı, mani, ağıt, türkü, bilmece, atasözü, devriye, şathiye, ilahi, deme gibi çeşitli nazım şekilleri vardır.
10     Kendi arasında : “Âşık Anonim, ,Dini-Tasavvufi olmak üzere 3’e ayrılır.
 
 
 
A)                ÂŞIK TARZI TÜRK HALK EDEBİYATI
 
1         İslamiyet'ten önce başlamıştır.
2         Eskiden “kam,baksı” adı verilen ozonlara bu dönemde “AŞIK”adı verilmiştir.
3         Âşıklar şiirlerini bağlama adı verilen sazlarla köy köy dolaşıp söylemiştir.
4         Hece ölçüsü kullanılmıştır.
5            Dili sadedir.
6          Nazım birimi dörtlüktür, yarım kafiye kullanılmıştır.
7            Son dörtlükte şairin mahlası(adı) kullanılır.
8              Şairler şiirlerini “CÖNK” adı verilen defterde toplarlardı.
9               Aşk, ölüm, gurbet, ayrılık konuları sıklıkla ilenmiştir.
10        Coşkulu, lirik bir söylenişi vardır.
11      Koşma, mani, türkü, semai, varsağı destan gibi biçimleri mevcuttur.
12         17. yüzyıldan sonra divan edebiyatından etkilenmeye başlamıştır.
 
                                             KOŞMA
 
1          Aşk, ayrılık, gurbet gibi geniş çerçeveli konuların işlendiği bir türdür.
2             11’li hece ölçüsüyle yazılır.
3           En az 3 en fazla 6 kıtadan oluşur.
4              Dili sadedir.
5          Kafiye düzeni “abab,cccb,dddb…”şeklindedir.
6           Son dörtlükte şairin mahlası bulunur.
7           Koşmanın konularına göre “güzelleme, koçaklama, ağıt, taşlama”adlı türleri vardır.
GÜZELLEME: İnsan ve doğa sevgisinin lirik bir edayla işlendiği koşmalara denir.
KOÇAKLAMA: Savaş, yiğitlik, kahramanlık gibi konuları işleyen koşmalara denir.
AĞIT: Ölen kişinin arkasından duyulan acının ve onun iyiliklerinin işlendiği koşmadır.
TAŞLAMA: Toplumun veya bireylerin aksayan yönlerini eleştiren koşmalara denir.
 
VARSAĞI
 
1              Toros Dağları ve Adana civarında yaşayan “VARSAK” boylarının söyledikleri türkülere denir.
2               Kafiye düzeni koşma gibidir.
3               4+4 şeklinde 8’li ölçüyle söylenir.
4              “BRE, BEHEY, HEY “ nidaları sıklıkla kullanılmıştır.
5                 En az 3 en fazla 5 dörtlüktür.
 
SEMAİ
 
1              Özel bir ezgiyle söylenen bir türdür.
2              Kafiye düzeni koşma ile aynıdır.
3              4 + 4 =8 ‘li ölçüyle yazılır.
4              3–5 dörtlükten oluşur.
 
DESTAN
 
1          6+5 ‘li hece ölçüsüyle söylenir.
2           Halk edebiyatının en uzun nazım biçimidir.
3          Kendine özgü bir söylenişi vardır.
4           Kafiye düzeni koşma ile aynıdır
5          Ayaklanma, kıtlık, savaş, hastalık gibi toplumsal konular işlendiği gibi bireysel konuların işlendiği destanlar da vardır.
6          Dörtlük sayısında sınırlama yoktur.
 
 
 
                                    B)         ANONİM TARZI TÜRK HALK EDEBİYATI
1        Halkın ortak ürünüdür.
2           Yüzyıllar süren gelişim gösterir.
3           Hece ölçüsü kullanılmıştır.
4           Halkın yaşamından otaya çıkmıştır.
5          Sözlü ürünlerdir, çok sonraları birileri tarafından yazıya geçirilmişlerdir.
6           Türkü, destan, masal, ninni, bilmece, mani, halk hikâyeleri gibi nazım şekilleri vardır.
 
TÜRKÜ
1         Belli bir ezgiyle söylenir.
2          7,8,11,14 ‘li ölçülerle söylenir.
3         Hemen her konuda söylenir.
4         Bölgesel özellik ve ad değişikliğine uğrayabilir.
 
 
 
MANİ
1         “aaxa” şeklinde kafiyelenir.
2         4+3 şeklinde ölçüsü vardır.
3         İlk iki dizesi ayrık yani hazırlık özelliği taşımaktadır. Asıl mesaj üçüncü dizede verilir.
4         Her konuda söylenebilir.
5         Düz, cinaslı ve artık mani gibi çeşitleri vardır.
 
NİNNİ
 
1         Annelerin bebeklerini uyutmak amacıyla belli bir ezgi ile söylediği parçalardır.
2         Çocukların psikolojisi üzerinde etkilidir
3         Manzum özelliktedirler.
 
BİLMECE
 
1         Çoğunlukla cevabı içinde saklı bulunan ve düşünceyi geliştirmek amacıyla türetilen soru biçimlerine denir.
2         Güzel vakit geçirmek amacıyla çıkarıldıkları düşünülmektedir.
3         Manzum – mensur şekilleri vardır.
 
ATASÖZLERİ
 
1         Yüzyıllar süren tecrübeler sonunda ortaya çıkan özlü sözlerdir.
2         Kelimeleri değiştirilemezler.
3         Aynı konuda birbiriyle çelişen atasözleri olabilir.
 
               C)        DİNİ-TASAVVUFİ (TEKKE)  TÜRK HALK EDEBİYATI
 
1         Hem hece hem de aruz ölçüsü kullanılmıştır.
2         Eserlerde genellikle Allah sevgisi işlenmiştir.
3         Hem dörtlük hem beyit kullanılmıştır.
4         Dil halkın kullandığı dil olmakla beraber Arapça-Farsça kelimelerde kullanılmıştır.
5         Bu eserleri daha iyi anlayabilmek için belli bir dini bilgiye sahip olmak gerekir.Bu eserlerde dönemin çarpıklıkları da işlenmiştir.
6         Şairler genellikle dini eğitim almışlardır.
7         İlahi, nefes, şathiye, nutuk, devriye, hikmet gibi nazım şekilleri vardır.
 
İLAHİ
 
1         Hecenin 7’li-11’li kalıbıyla belli bir ezgiyle söylenen coşkulu şiirlerdir.
2         Allah’ın aşkı ve O’na kavuşma arzusu işlenir.
3         Hem hece hem de aruzla yazılan ilahiler vardır.
4         İlahi’ye Aleviler “Deme”, Bektaşiler “Nefes” Mevleviler “Ayin” adını vermişlerdir.
 
NUTUK
 
1         Tekkede tarikata yeni giren müritlere dinin ve tarikatın esaslarını aktarmak için yazılan şiirlere denir.
2         11’li hece ölçüsü ile yazılır.
 
 
ŞATHİYE
 
1         Dinin bazı inceliklerini alay edermişçesine anlatan şiirlere denir.
2         Birçok şair bu şiirlerden dolayı horlanmış hatta öldürülenler de olmuştur.
 
 
 
 
 
 
HALK EDEBİYATININ TEMSİLCİLERİ
 
YUNUS EMRE
1         Engin hoşgörüsü, insan sevgisiyle sadece bizim değil bütün dünyanın beğenisini kazanmış eşsiz bir şair, fikir adamıdır.
2          İlahi aşkı ve insan sevgisini eserlerinde işlemiştir.
3         Hem aruzu hem de hece veznini kullanmıştır.
4         Şiirlerinde dili oldukça sadedir, zamanının halk dilini kullanmıştır.
5         Nazım biçimi olarak “ilahi”yi seçmiştir. 
6         “Risalet’ün Nushiye (Nasihatlar Kitabı) ve Divan” adlı kitabı vardır.
 
PİR SULTAN ABDAL
1           Halk edebiyatında lirik şiirin öncülerindendir.
2           Halk içinde çok sevildiği için isimsiz birçok şiir onun adında yayımlanmıştır.
3           Tasavvufu, halkın anlayışıyla birleştirmiştir.
4           Bütün şiirlerini hece ölçüsüyle yazmıştır.
5           Dili oldukça sadedir.
6           Bektaşi tarikatına mensup olduğu için “nefes”leri ünlüdür.
 
HACI BEKTAŞI VELİ
1         Bektaşi tarikatının kurucusudur
2         Büyük bir bilgindir.
3         Orta Anadolu’da etkin olmuştur.
4          Malakat”adlı Arapça eseri ünlüdür.
 
KAYGUSUZ ABDAL
1            Kendisinden önceki şairlerden etkilenmiştir.(Özellikle Yunus’tan)
2            Hem hece hem de aruz veznini kullanmıştır.
3            Alaylı, nükteli, eleştirili şiirler yazmıştır.
4            Edebi yazıları da vardır.
5             Budala-name, Mugaalet-name”adlı eserleri vardır.
 
KAYIKÇI KUL MUSTAFA
1                     17. yüzyılın önemli yeniçeri şairlerindendir.
2                     Kahramanca şiirleriyle tanınmıştır.
3                     “Genç Osman” destanıyla tanınmıştır.
4                      Divan şiirinden etkilenmemiştir.
 
KÖROĞLU
1         Başkaldırının, isyanın şairidir.
2         Din dışı konularda şiirler yazmıştır.
3         Sultan Murat (II.) zamanında savaşlara katılmıştır.
4         Köroğlu adlı halk kahramanıyla aynı adı ve özellikleri taşıdığı için ikisi aynı kişi olarak anılmıştır.
 
DADALOĞLU
1         Toroslar bölgesinde yaşamış.
2         Devlet yönetiminin aşiretiyle olan mücadelesi üzerine söylediği:“ferman padişahınsa dağlar bizimdir”dizelerinin nakarat olarak kullanıldığı şiiri oldukça beğeni toplamıştır. 
3          Varsağı , semai ve destanları meşhurdur.
4         Türküler yazmıştır.
 
KARACAOĞLAN
1             Şiirlerini sade bir dille yazmıştır.
2             Hece ölçüsünü ustalıkla kullanmıştır.
3             Saz şairliğinin piri sayılır.
4              Din dışı konularda yazmıştır.
5             Koşmaları oldukça sevilmiştir.
6             Kuvvetli lirik egemenliği hâkimdir şiirlerine.
7             Anadolu’yu at sırtında gezip şiir söylemiştir.
 
ÂŞIK ÖMER
1         İyi bir eğitim almamasına karşın şairler arasında yeteneğiyle kendine en üstte yer edinmiştir.
2         Devrinin idarecilerini, dinini görünüş için yaşayanlarını eleştirmiştir.
3         Aruzu kullanmıştır. Ancak hece ölçüsünde asıl karakterini bulmuştur.
 
DERTLİ
1         18. yüzyılın sonlarında yaşamıştır.
2         Hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.
3         Lirik koşmalarıyla tanınmıştır.
4         Divan ‘ı taş baskıyla basılmıştır. 
 
EMRAH
1         Erzurumludur.
2         Divan edebiyatından etkilenmiştir.
3         Gazel, murabbalar yazmıştır.
4         Koşma ve semaileriyle tanınmıştır.
 
GEVHERİ
1         İnce bir söyleyiş, derin bir bilgi içeren şiirleri halk arasında çok sevilmiştir.
2         Divan edebiyatında etkilendiği için mazmun ve yabancı sözcükleri çokça etkilenmiştir.
3         Koşmaları ve taşlamaları oldukça ünlüdür.
 
BAYBURTLU ZİHNİ
1          Divan edebiyatına çokça dalmaya çalışmıştır.
2          Saz şairi olarak ün kazanmıştır.
3          Divan’ı, Sergüzeşt-name”adlı kitapları vardır.
 
ÂŞIK VEYSEL
1         Çocuk yaşta kör olması ona derin bir duygu zenginliği vermiştir.
2         Yurt, insan ve toprak sevgisini iliklerine kadar hisseden, bunu şiirlerinde işlemiştir.
3         Halk edebiyatının ve son dönem edebiyatımızın usta şairlerindendir.
4         Sivas Şarkışla   Sivri alan köyünde doğmuş ve yaşamıştır.
                                       
 
  Bugün 1 ziyaretçi (2 klik) kişi burdaydı!  
 
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=
En güzel şiirde nefret yoktur,kavga yoktur,kin yoktur;sadece sevgi vardır.