ŞİİRDİR GÖZYAŞI
  Divan Edebiyatı
 
DİVAN EDEBİYATI ( KLASİK –ESKİ EDEBİYAT)
 
İslamiyet’in kabulünden sonra Türkler yaşamın her alanında Araplardan, Farslardan etkilenmişlerdir. Bu etkileşimin en belirgin olduğu alanların başında edebiyat göze çarpmaktadır.
1         13. yy dan dan itibaren şair ve yazarlar Fars- Arap etkisine girmeye başlamıştır.
2         Şairler şiirlerini “DİVAN” adını verdikleri bir kitapta topladıkları için bu edebiyatına “Divan Edebiyatı” denilmiştir.
3         Ayrıca “klasik-eski –zümre edebiyatı” da denilir
4         Bu edebiyatın özünde dinde tasavvuf vardır.
5         Dil çoğunlukla halkın anlayacağı tarzda değildir.
6         Arap ve Fars edebiyatı örnek alınmıştır.
7         Saraydan destek gördüğü için “saray edebiyatı” da denilmiştir
8         Ölçü olarak “aruz ölçüsü” kullanılmış.
9         Çoğunlukla aşk, şarap, kadın övgü, din, ahlak, tasavvuf konuları işlenmiştir
10     Kafiye hem göz hem de kulak için anlayışı hakimdir.
11     Zengin ve tam kafiye sıklıkla kullanılmıştır.
12     Divan dışında beş mesnevinin toplandığı kitaba “hamse” denilir.
13     Nazım biçimleri “beyitle” yazılanlar: Gazel, kaside, mesnevi,
 “bentlerle”yazılanlar:rubai, tuyuğ,şarkı,terkib-i bent,terci-i bent,murabba
 
 
BEYİTLERLE YAZILAN NAZIM ŞEKİLLERİ
 
1 ) GAZEL
1      Güzellik, aşk, kadın, şarap gibi konuları işleyen nazım türüdür.
2       Araplarda Farslara onlardan da Türklere geçmiştir.
3       Gazelin ilk beyitine “matla”son beyitine “makta” denir.
4                 En güzel beyitine “beyt’ül gazel ya da şah beyit” denir
5                 Kafiye şeması: “aa,ba, ca da...” şeklindedir.
6                 “En az beş en fazla on beş beyit” ten oluşur.
7                 Konu birliği yoktur. Her beyit başka bir konudan bahsedebilir.
 
              2 ) KASİDE
1                Herhangi bir kişiyi ya da durumu övmek amacıyla yazılan şiirlerdir.
2                En 33 en fazla 99 beyitten oluşur.
3                İlk beyitine matla, son beyitine makta, şairin adının bulunduğu beyite taç beyit adı verilir.
4                Kafiye düzeni gazelle aynıdır.
5                Allah’ın birliğini anlatan kasidelere: TEVHİT
6                Allah’a dua etmek için yazılanlara: MÜNACAAT
7                Herhangi bir şahsı övmek için yazılanlara: METHİYE
8                Peygamberleri övmek için yazılanlara: NAAT
9                Birini eleştirmek için yazılanlara: HİCVİYE
10             Ölen birinin arkasından yazılanlara MERSİYE kasidesi denir.
11             Kaside: nesip-girizgâh-methiye-tegazzül-fahriye-dua bölümlerinden oluşur.
12             En önemli kasideci NEFİ’dir.
 
             3 ) MESNEVİ      
1                Roman ve hikâyenin yerini tutan çoğunlukla uzun konuların işlendiği nazım biçimine denir.
2                Her beyit kendi arasında kafiyeli olduğu için uzun yazılmaya imkân vermiştir.
3                Beyit sınırı yoktur.
4                Çoğunlukla hikemi konular, efsaneler, kahramanlık ve aşk konuları işlenmiştir.
5                Leyla-Mecnun mesnevisi en çok okunan olmuştur.
UYARI: Bunların dışında uzun ve kısa mısraların ard arda sıralanmasıyla yazılan Müstezat, günümüz manileri gibi kafiyeleşen kıt’alar da yazılmıştır. Kıtalar aaxa şeklinde kafiyelenir.
 
BENTLERLE YAZILAN NAZIM ŞEKİLLERİ
1) TERKİB_İ BENT
 
1              5 ile 15 bent arasıda değişir uzunluğu.( 15 ten fazla olan da var)
2              Her bent 8–15 beyit arasında değişir.
3              Didaktik, felsefi, eleştiri konularında yazılır.
4              Gazel gibi kafiyelenir.
5              Ziya Paşa’nın terkib-i bendi meşhurdur
 
2) TERCİ_İ BENT
Terkibi-i bente benzer.
 
3 ) TUYUĞ
1          Divan edebiyatına Türklerin kattığı bir türdür.
2       Felsefi konular işlenmektedir.
3       Kadı Burhanettin’in tuyuğları meşhurdur
 
4 ) RUBAİ
1              Kafiyelenişi aaxa şeklindedir.
2            Aruzun belli kalıplarıyla yazılır.
3              Felsefi ve hikemi derinliği olan konular işlenmiştir.
4              İran’da ÖMER HAYYAM, Türk edebiyatında MEVLANA ‘nın rubaileri meşhurdur.
 
5 ) ŞARKI
1                           Türklerin divan edebiyatına kattığı bir türdür.
2                           Aşk kadın şarap konuları işlenmiştir.
3                            Nedim bu türün en önemli temsilciliğini yapmıştır.
4                            Üçüncü mısrasına “miyan” denir.
                                          
 
DİVAN EDEBİYATININ ŞAİR VE YAZARLARI
 
HOCA DEHHANİ
1                 Divan edebiyatının kurucusu kabul edilir.
2               Yirmi bin beyitlik “Selçuk Şehnamesi”adlı kitabı vardır.
3                Vatan hasreti ile ilgili şiirleri vardır.
 
MEVLANA
1                       Mevlevi tarikatının kurucusudur.
2                        Mesnevi adlı yüz bin beyitlik eseri vardır
3                         Divan-ı Kebir, Mektubat adlı eserleri de vardır.
4                       13.yy. tasavvuf şairidir.
5                        Bütün eserlerini Farsça yazmıştır.
 
NECATİ BEY
 
1              Divanı vardır.
2              Millileşme akımını savunmuştur.
3               Eserlerinde sade bir dil kullanmıştır.
4                Divan şiirine bir yerlilik, bir ulusallık kazandırmaya çalışmıştır.
 
AHMEDİ
1                          14. yy. da tanınmış bir şairdir.
2                            İran edebiyatının bütün özelliklerini edebiyatımıza katmaya çalışmıştır.
3                          Din dışı konularda şiirler yazmıştır.
4                          “Cemşit u Hurşit, İskendername Divan’ı”adlı eserleri vardır.
 
 
ŞEYHİ
1                 15. yyda yaşamıştır.
2                 Tasavvufi şiirleri ağırlıktadır.
3                Çağının dil inceliklerini eserlerinde yansıtmıştır.
4                Devrinin bozukluklarını bir eşekten yola çıkarak şikâyet ettiği  “HARNAME”adlı kitabı meşhurdur. Bu kitap birçok yönüyle fabl özelliği taşımaktadır.
5                Harname, Hüsrev ü Şirin ve Divan adlı kitapları vardır.
 
ALİ ŞİR NEVAİ
1               Çağatay Türk edebiyatını en önemli temsilcisi sayılır
2                “Muhakemet’ül Lugateyn”adlı kitabıyla Türkçe-Farsçayı karşılaştırmış ve Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu söylemiştir.
3               “Hamse” (beş mesnevi) sahibidir.
4                İlk bibliyografya kitabımız (şairlerin hayatını almış) olan “Mecalisü’ün Nefais”adlı kitabı vardır.
5                Türkçenin musiki ve vezin kalıplarını içeren Mizanül Evzan adlı kitabı vardır.
6                Devlet adamlığı yapmıştır.
 
FUZULİ
1                  Duygu, düşünüş ve edebiyat açısından Türk edebiyatının en büyük şairi sayılır.
2                  Lirik şiirleri oldukça meşhurdur.
3                  Platonik bir aşk anlayışı vardır.
4                  Azeri Türkçesini kullanmıştır.
5                  Uçsuz bir hayal dünyasına, derin bir bilgiye sahiptir.
6                  Kerbela da türbedarlık yaptığı söylenir.
7                 Ona göre şair bilgisiz olamaz, ilham olmadan şiir yazılmaz. Şiir bir Allah lütfüdür.
8                 “Şikâyetname” adlı eseri devrin bozukluklarını anlatan “hiciv”dalında ilk mektuptur.
9                Türkçe Divanı, Farsça Divanı, Arapça Divanı, Hadikat’üs Süeda, Beng ü Bade, Leyla ü Mecnun Mesnevisi, Hadisi Erbain, Şikâyetname adlı kitapları vardır.
               
SİNAN PAŞA
1                15.yüzyılın nesir yazarıdır.
2                 Dili oldukça süslüdür.
3                 “Tazarru -name”adlı eseri oldukça meşhurdur. Seciler ve söz sanatlarıyla doludur.
 
 
BAKİ
1                            Şairlerin sultanı lakabıyla anılır(sultan’uş şuara)
2                              Kanuni’nin iltifatına çokça mazhar olmuştur.
3                              Genellikle din dışı konularda şiir yazmıştır.
4                              Ahenk ve kulak için kafiyeye çok düşkündür.
5                            16.yyda yaşamış en büyük şairdir.
6                             Divan’ı ve Kanuni Mersiyesi meşhurdur.
                               
NEFİ
1                Kasidenin Türk edebiyatındaki tartışmasız lideridir.
2                Övdüğünü göğe çıkarır, yerdiğini yerin dibine geçirir. Sınırlaması yoktur.
3                 Dili oldukça süslüdür.
4                Öldürüldüğü söylenir şiirleri yüzünden.
5                “Sihamı- Kaza adlı eseri vardır.
 
KÂTİP ÇELEBİ
 
1                “Cihan-numa, Keşf’uz Zunün, Mizan’ül- Hak”adlı eserleri vardır.
2                 Didaktik eserler yazmıştır.
 
 
 
BAĞDATLI RUHİ
1   Toplumcu bir özelliğe sahiptir.
2    Döneminin aksaklıklarını terki-i bentleriyle eleştirmiştir.
3   Tarikata girmesine rağmen din dışı şiirleri vardır.
 
NABİ
1                Asıl adı Yusuf’tur.
2                17. yy da yetişmiştir.
3                Didaktik – hikemi şiirin edebiyatımızdaki en iyi temsilcisi sayılır.
4                Akıcı ve düzgün bir dili vardır.
5                Oğlu için yazdığı “Hayriye”adlı kitabı meşhurdur.
6               Farsça ve Türkçe Divanı, Hayrabat, Sürname adlı kitapları vardır
 
EVLİYA ÇELEBİ
1                 Edebiyatımızın seyahat yazarlarının piridir.
2                “Seyahat-name” adlı eseri vardır.
 
NEDİM
1                 Lale Devri (18. yy) nin eğlencelerini eserlerinde en iyi yansıtan şairdir.
2                 Şiirde mahallileşme akımını başlatan ve yerleştiren şairdir.
3                Tasavvufun etkisinde kalmayan tek şairdir.
4                 İstanbul Türkçesi ile yazmıştır.
5                 Halk dilini, inanışlarını şiirlerinde işlemiştir.
6                Divan edebiyatının klasik söylemlerine(mazmun) yenilerini katmıştır.
7                 “Şarkı” nazım şeklini en ustaca kullanan şair olmuştur.
8                 Hece vezniyle şiirleri de vardır.
 
 
ŞEYH GALİP
 
1                 Divan edebiyatının son büyük şairidir.
2                Yenileşme hareketlerine uygun şiirler yazmıştır, halk söylemlerini eserlerinde kullanmıştır.
3                 Hece ölçüsüyle şiirler yazmıştır.
4                 Genel olarak dili süslü ve ağırdır.
5                “Hüsn ü Aşk” adlı mesnevisi meşhurdur.
 
 
 
  Bugün 1 ziyaretçi (48 klik) kişi burdaydı!  
 
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=
En güzel şiirde nefret yoktur,kavga yoktur,kin yoktur;sadece sevgi vardır.